Portal psychologiczny: Instytut Psychologii Zdrowia

Stres we wczesnych latach życia może opóźnić rozwój mózgu

Według badaczy z University of Wisconsin-Madison, stres może wpłynąć na rozwój mózgu u dzieci tworząc negatywne zmiany danego obszaru mózgu i związanych z nim zdolności.

„Dokonano na zwierzętach wielu badań, których wyniki wykazały związek ostrego i chronicznego stresu ze zmianami w mózgu w obrębie kory przedczołowej, która odpowiada za złożone zdolności poznawcze, takie jak trzymanie w pamięci ważnych informacji, które można szybko wydobyć i wykorzystać” – mówi Jamie Hanson, absolwent psychologii po UW-Madison.

„Obecnie odkryliśmy podobne związki u ludzi, a także to, że większa ekspozycja na stres jest związana z większa ilością problemów dotyczących pewnych typów procesów poznawczych”. Dzieci, które miały doświadczenia dotkliwsze i dłużej trwające, osiągały niższe wyniki w testach tego, co badacze nazywają operacyjną pamięcią przestrzenną (ang. spatial working memory). Według tego badania, które zostało opublikowane 6 czerwca w piśmie Journal of Neuroscience, dzieci takie miały więcej problemów przy wypełnianiu testów pamięci krótkotrwałej, polegających np. na odnalezieniu żetonu w zestawie pudełek. Skanowanie mózgu pokazało, że przednia część zakrętu obręczy (ang. anterior cingulate), fragment kory przedczołowej, która odgrywa kluczową rolę w operacyjnej pamięci przestrzennej, ma mniejszą objętość u dzieci, które doświadczyły bardzo stresujących sytuacji.

„Są to niewielkie różnice, ale przekładają się na ważne procesy poznawcze”.  – mówi Hanson. Zmiany te być może nie są nieodwracalne. „Nie staramy się dowieść, że stres permanentnie uszkadza mózg. Nie wiemy czy, ani jak stres wpływa na mózg”.  – mówi Hanson.  Aktualnie nie wiemy, czy jest to jedynie opóźnienie w rozwoju czy długotrwałe piętno. Mózg jest niezwykle plastyczny, może jest w stanie się zmienić, tak więc dzieci, które doświadczyły wielu stresów mogą nadrobić straty w tych obszarach”.

Badacze zmierzyli poziom stresu poprzez wywiady z dziećmi mającymi od 9 do 14 lat, a także z ich rodzicami. Zespół badawczy, w skład którego wchodzą profesorowie psychologii z UW-Madison, Richard Davidson i Seth Pollak i ich współpracownicy, sprawdzał, czy miały miejsce stresujące wydarzenia, od lekkich do ciężkich.

„Zamiast koncentrować się na jednym specyficznym typie stresu, staraliśmy się mieć na uwadze cały zakresów różnych stresorów”.  – mówi Hanson. „Chcieliśmy dowiedzieć się tak dużo, jak tylko mogliśmy, a później na podstawie zdobytych informacji osądzić, jak dotkliwe i głębokie dla dziecka były przeżyte doświadczenia oraz na ile się przeciągały”.

Co ciekawe, występowała niska korelacja między skumulowanym stresem życiowym a wiekiem, co znaczy, że starsze dzieci, które doświadczały stresu przez kilka lat dłużej, nie były bardziej zagrożone niż młodsze dzieci skumulowaniem wysokich poziomów stresu. Z drugiej strony, pokwitaniu zazwyczaj towarzyszy podwyższony poziom stresu.

Zauważono również zmiany w tkance mózgowej zwanej istotą białą i szarą. W ważnych obszarach mózgu, na  których rozwój wpływ może mieć stres, zarówno istota biała jak i szara występuje w mniejszych ilościach.

Istota biała, jak tłumaczy Hanson, jest długoterminowym oprzyrządowaniem mózgu. Łączy ze sobą odseparowane części mózgu umożliwiając wymianę informacji. Istota szara „zajmuje się myśleniem”, jak mówi Hanson. „Przetwarza i wykorzystuje informacje, które są przesyłane poprzez połączenia tworzone przez istotę białą”.

Istota szara we wczesnym rozwoju wydaje się odznaczać elastycznością; dzieci mogą bawić się i wyróżniać  w wielu różnych dziedzinach. Gdy dziecko rośnie i specjalizuje się, istota szara zanika. Po pokwitaniu zaczyna być „okrajana”, zaś ilość istoty białej rośnie aż do dorosłości.

„Zarówno jeśli chodzi o istotę białą jak i szarą, są ich mniejsze ilości z powodu stresu” – mówi Hanson. „Chcemy badać w przyszłości tego typu efekty w różnych rodzajach tkanki mózgowej. Obraz tego, jak zmieniają się te obszary, da nam lepsze zrozumienie tego, czy jest to jedynie opóźnienie czy trwały defekt”. Dalsze badania mogą pokazać, jak pomagać dzieciom, które doświadczyły niebywale wysokich poziomów stresu.

„Istnieją zespoły, które podejmują interwencje w przypadkach pamięci operacyjnej, próbują trenować poznawcze zdolności i usprawnić działanie”.  – mówi Hanson. „Zrozumienie czy i dlaczego stres wpływa na procesy poznawcze może pomóc nam odkryć, jak można interweniować i pomagać dzieciom żyjących w stresujących warunkach wpływających na zmiany w mózgu”.

 

ScienceDaily, 6 czerwca 2012

logo-z-napisem-białe