Portal psychologiczny: Instytut Psychologii Zdrowia

Alferd Adler (1870-1937)

Austriacki psychiatra i psycholog. Twórca psychologii indywidualnej. Przyszedł na świat jako trzecie dziecko w mieszczańskiej rodzinie żydowskiej. Po latach twierdził, że częste choroby jakich doświadczał jako dziecko oraz utrata młodszego brata sprawiły, że zainteresował się medycyną. Podjął studia medyczne na Uniwersytecie Wiedeńskim. W czasie studiów zbliżył się do środowiska młodych socjalistów – jego pierwsze publikowane prace dotyczyły zagadnień socjomedycznych. Po uzyskaniu dyplomu w 1895 roku rozpoczął praktykę lekarską jako okulista. Jego pacjentami były głównie osoby należące do klas niższych. W ciągu kilku kolejnych lat jego zainteresowania zawodowe zwracały się ku psychiatrii. Tym co, jak się wydaje, skłoniło go do zainteresowania się psychiatrią, była obserwacja sposobów, w jakich jego pacjenci rekompensowali sobie swoje niepełnosprawności.  

Od 1902 roku bierze aktywny udział w spotkaniach organizowanych przez Zygmunta Freuda poświęconych zagadnieniom psychoanalizy. To w czasie jednego z takich spotkań omawiano słynny przypadek „Małego Hansa” kilkuletniego syna jednego z uczestników spotkań. Z czasem na bazie tych nieformalnych spotkań powstało Wiedeńskie Towarzystwo Psychoanalityczne, którego pierwszym przewodniczącym został Alfred Adler.

Pomimo zaangażowania w zainicjowane przez Freuda przedsięwzięcie, Adler nie podzielał jego poglądów dotyczących roli popędów w kształtowaniu działań człowieka. Zamiast koncentrować się na elementach wspólnych ludziom i zwierzętom (popędy) proponował ujmowanie ludzkich działań w kategoriach wyobrażeń, wartości – pojęć niejako dla ludzi zastrzeżonych. Adler oddalał się od podejścia psychoanalitycznego i w 1911 roku zrezygnował z udziału w Wiedeńskim Towarzystwie Psychiatrycznym. Rozpoczął budowanie swojej własnej szkoły i teorii. Wraz z kilkoma zwolennikami założył Towarzystwo Wolnych Badań Analitycznych, które wkrótce przekształciło się w Towarzystwo Psychologii Indywidualnej. 

W czasie I Wojny Światowej pracował jako lekarz na froncie rosyjskim a potem w szpitalu dziecięcym. To ostatnie doświadczenie kieruje jego zainteresowania również ku pedagogice. W 1919 roku tworzy w Wiedniu pierwszą poradnię dla dzieci i młodzieży. Rozpoczyna też wykłady w Instytucie Pedagogicznym.

Karta imigracyjna Alfreda AdleraPo roku 1926 coraz więcej czasu spędza w Stanach Zjednoczonych – prowadzi wykłady, jest konsultantem w szpitalu. Ostatecznie, w 1935 roku, w związku z pronazistowskimi nastrojami w Austrii, decyduje się opuścić na stałe Europę i przenieść z rodziną do Nowego Jorku. Umiera na atak serca w 1937 roku podczas wykładu wygłaszanego w Aberdeen w Szkocji.

 

Podstawowe założenia teoretyczne

 „Nie można podzielić człowieka. Jest on całą istotą”

Na pierwszy plan w koncepcjach Adlera wysuwa się pojmowania człowieka jako niepodzielnej, całościowej jednostki. Człowiek jest całością, której części uzupełniają się i współpracują w realizacji różnych funkcji. Postrzegał człowieka jako psychologiczno-społeczną i fizyczną całość.

 „Być człowiekiem znaczy mieć poczucie niższości, prące ustawicznie do przezwyciężenia go”

Już w okresie współpracy z Freudem oraz innymi psychoanalitykami rysowały się między nimi i Adlerem rozbieżności w zakresie postrzegania natury ludzkiej i charakteru ludzkiej motywacji. Źródłem neurotyzmu był, zdaniem Adlera, nie tłumiony popęd seksualny a doświadczanie poczucia niższości i próby kompensowania go. Poczucie niższości jest jednym z centralnych pojęć w koncepcji Adlera. Zgodnie z jego założeniem dziecko dostrzega swoją słabość wobec otaczających je dorosłych – staje się to podstawą poczucia niższości, które, zarazem, staje się siłą napędową w dążeniu do osiągnięć. Dążenie do kompetencji, doskonałości, „dorośnięcia” jest sposobem na poradzenie sobie z tym poczuciem. . Jednak, jak podkreśla Adler, zdarza się, że to naturalne poczucie niższości przekształca się w hamujący rozwój kompleks niższości – niektórzy nie potrafią wyzwolić się z dziecięcego przekonania, że inni przewyższają ich, są od nich lepsi. Staje się to źródłem neuroz i innych zaburzeń psychicznych. Druga stroną tego samego medalu jest kompleks wyższości: sposób poradzenia sobie z poczuciem niższości poprzez umniejszanie innych. Dążenie do mocy, doskonałości wyznacza indywidualny styl życia naznaczający każdą praktycznie życiową aktywność jednostki.

Życie każdego człowieka kształtowane jest również przez poczucie wspólnoty, czyli dążenie do pozostawania w relacjach z innymi i kooperacji. Adler wielokrotnie podkreślał, że niemożliwe jest analizowanie jednostki bez uwzględnienia społecznego kontekstu jej funkcjonowania. Owo poczucie wspólnoty, choć wrodzone, wymaga rozbudzenia i rozwoju. Dążenie do przezwyciężenia może pojawiać się zarówno w ramach współpracy z innymi jak w rywalizacji z nimi.

Podobnie jak Freud źródła psychopatologii widział Adler w okresie wczesnego dzieciństwa, jednak nie odnosił się do rozwoju psychoseksualnego. Był przekonany, że drogę do zdrowia psychicznego są demokratyczne stosunki w rodzinie oraz zaniechanie stosowania kar cielesnych. Edukując rodziców i nauczycieli zwracał uwagę na szkodliwy wpływ zarówno nadmiernego pobłażania dzieciom jak i lekceważenia ich. Jak pierwszy zwrócił uwagę na szerszy niż tylko relacje z matką i ojcem, kontekst wychowania dziecka w rodzinie. Do dziś często przywoływana jest jego teoria o kolejności urodzin, zgodnie z którą jedynacy i pierworodni predestynowani są do osiągania większych sukcesów.

Na uwagę zasługuje też spojrzenie Adlera na kwestie postrzegania kobiet i kobiecości w kulturze. Zauważył, że chłopcom przyznaje się większe prawa do wyrażania protestu niż dziewczętom. Sprawia to, że w toku socjalizacji kobiety tracą często wrodzoną i wspólną wszystkim ludziom zdolność przeciwstawienia się. W kobiecej agresji Adler dostrzegał zatem nie freudowska zazdrość o członek a odrzucenie stereotypowej roli kobiety z przypisaną jej słabością.

Myśl i prace Adlera są ciągle obecne we współczesnych teoriach psychologicznych. Adlerowskie inspiracje można znaleźć w koncepcjach neopsychoanalitycznych. W Stanach Zjednoczonych nadal aktywne są towarzystwa psychologii indywidualnej. Działa również Północnoamerykańskie Towarzystwo Psychologii Adleriańskiej.

 

   

 

 

     

logo-z-napisem-białe